Mona Liza – obraz: kto namalował, wymiary i gdzie go zobaczyć

Mona Liza, nazywana też Giocondą, to obraz olejny, portret, który Leonardo da Vinci zaczął malować we Florencji około 1503 roku i nad którym pracował aż do 1519 roku, roku swojej śmierci. Przedstawia Lisę Gherardini, żonę florentczyka Francesca del Giocondo, i ma wymiary 79,4 × 53,4 cm. Wisi w Luwrze w Paryżu, w sali 711 (Salle des États) skrzydła Denon, na poziomie 1, pod numerem inwentarzowym INV 779.

Kto namalował Monę Lizę i kim jest kobieta z portretu?

Namalował ją Leonardo da Vinci, urodzony w 1452 roku w Vinci pod Florencją, zmarły w 1519 roku w Amboise (Francja). Karta katalogowa Luwru przypisuje mu obraz bez wątpliwości i wyjaśnia, że zaczął go około 1503 roku, „bez wątpienia” dla Francesca del Giocondo, ale zatrzymał go do końca życia, by dalej nad nim pracować: gdy umarł, obraz wciąż był niedokończony.

Kobieta to Lisa Gherardini (Florencja, 1479–1542). Luwr mówi to jasno: solidna tradycja, sięgająca XVI wieku, daje pewność, że portret przedstawia właśnie ją. Alternatywne identyfikacje, które krążą od XX wieku, proponują osoby bez żadnego oparcia w dokumentach, jak podaje ta sama karta.

Oficjalny tytuł, którego używa muzeum, mówi wszystko: Portret Lisy Gherardini, żony Francesca del Giocondo, zwany Gioconda lub Monna Lisa.

Mona Liza czy Gioconda: dlaczego obraz ma dwie nazwy?

Obie nazwy dotyczą tego samego obrazu i obie pochodzą od portretowanej:

• Gioconda pochodzi od nazwiska jej męża, Giocondo. Po włosku słowo to znaczy też „wesoła” lub „pogodna”, jak podaje hiszpańska Wikipedia. Po francusku obraz nazywa się La Joconde.
• Mona Liza pochodzi od Monna Lisa: monna znaczyło w dawnym włoskim „pani”, czyli „Pani Lisa”.

Po polsku mówi się zwykle „Mona Liza” (spotyka się też pisownię „Mona Lisa”), po angielsku niemal zawsze „Mona Lisa”, a w Hiszpanii częściej „la Gioconda”. W Luwrze nie ma dwóch wersji: to jeden obraz.

Jakie wymiary ma Mona Liza i jaką techniką ją namalowano?

Ma 79,4 cm wysokości i 53,4 cm szerokości według karty katalogowej Luwru; z ramą 1,01 × 0,77 m.

Fakt	Szczegóły
Autor	Leonardo da Vinci (1452–1519)
Datowanie	1503–1519
Technika	olej na desce topolowej
Wymiary	79,4 × 53,4 cm (101 × 77 cm z ramą)
Numer inwentarzowy	INV 779 (także MR 316)
Położenie	sala 711, Salle des États, skrzydło Denon, poziom 1
Pochodzenie	dawna kolekcja królewska, w muzeum od 1793 roku

Technika to sfumato: Leonardo rezygnuje z ostrych konturów i otula twarz oraz pejzaż rodzajem mgiełki, która zmiękcza krawędzie, jak wyjaśnia hiszpańska Wikipedia. Oryginalne kolory trudniej dziś dostrzec, bo werniksy pociemniały. Deska ma 12-centymetrowe pionowe pęknięcie w górnej połowie, naprawione między połową XVIII a początkiem XIX wieku dwoma metalowymi elementami z tyłu, i jest stabilna, według tego samego źródła.

Dlaczego Mona Liza jest we Francji, a nie we Włoszech?

Bo Leonardo zabrał ją ze sobą do Francji i tam została. Pod koniec życia malarz pracował dla króla Franciszka I i zmarł w Amboise w 1519 roku. Według karty Luwru król „bardzo prawdopodobnie” kupił obraz w 1518 roku; hiszpańska Wikipedia zaznacza, że nie wiadomo, czy zakup nastąpił przed śmiercią artysty, czy po niej.

Od tamtej pory obraz należał do Korony, a później do państwa francuskiego. Przechodził przez Fontainebleau, Paryż i Wersal, a do Luwru trafił z rewolucją. Napoleon Bonaparte trzymał go w swojej sypialni w pałacu Tuileries w latach 1800–1804. W czasie II wojny światowej chroniono go poza Paryżem, w zamku Amboise i w opactwie Loc-Dieu.

Dlaczego Mona Liza jest tak sławna?

Nie ma jednego powodu. Według hiszpańskiej Wikipedii jej sława opiera się na technice, licznych odniesieniach literackich, teoriach na temat portretowanej, a przede wszystkim na kradzieży z 1911 roku: 21 sierpnia tamtego roku były pracownik muzeum zdjął ją ze ściany i wyszedł z nią, a obraz zniknął na ponad dwa lata. Tę historię opowiadamy w tekście kradzież Mony Lizy w 1911 roku (strona po hiszpańsku).

Do tego dochodzą reprodukcje, parodie i dzieła, które zainspirowała. Jeśli chcesz porównać ją z kopią przechowywaną w Madrycie, przeczytaj Mona Liza z Prado a ta z Luwru (strona po hiszpańsku).

Gdzie jest Mona Liza w Luwrze i jak ją zobaczyć?

Wisi w sali 711, Salle des États, na poziomie 1 skrzydła Denon. Jest w tej sali od 2005 roku; wcześniej wisiała w tak zwanej Salle Rose, jak podaje hiszpańska Wikipedia. W tej samej sali wisi Wesele w Kanie Galilejskiej Veronesego, według karty Luwru dla tego dzieła. Trasę od Piramidy opisujemy w tekście gdzie jest Mona Liza (strona po hiszpańsku).

Obraz jest za kuloodpornym szkłem antyrefleksyjnym o grubości 40 mm, w gablocie utrzymującej 20 °C i 50 % wilgotności względnej (hiszpańska Wikipedia).

Aby wejść, potrzebujesz zwykłego biletu: 22 €, jeśli jesteś obywatelem lub mieszkańcem Europejskiego Obszaru Gospodarczego, i 32 € dla pozostałych zwiedzających, z zarezerwowaną godziną. Muzeum jest otwarte od 9:00 do 18:00 w poniedziałki, czwartki, soboty i niedziele, do 21:00 w środy i piątki, a we wtorki jest zamknięte.

Jeśli wolisz, żeby ktoś zaprowadził Cię prosto do niej i objaśnił kontekst, wycieczka z przewodnikiem do Mony Lizy i arcydzieł (strona po hiszpańsku) obejmuje wstęp i salę 711 z przewodnikiem. Szerszą trasę znajdziesz w tekście co zobaczyć w Luwrze.