Nike van Samothrace: wat het is, maker en waar in het Louvre

De Nike van Samothrace is een Grieks marmeren beeld van Nike, de godin van de overwinning, die met gespreide vleugels op de boeg van een schip neerstrijkt. Het beeld komt uit de hellenistische tijd, tussen 200 en 175 v.Chr. volgens het Louvre, en werd in 1863 gevonden op het Griekse eiland Samothrace. Vandaag staat het bovenaan een trap in de Denonvleugel van het Louvre, in zaal 703, verdieping 1. Hoofd en armen ontbreken, en de maker is niet met zekerheid bekend.

Wat is de Nike van Samothrace en wat stelt ze voor?

Het is een beeld van Nike, de gevleugelde Overwinning van de Grieken, die net op de boeg van een schip lijkt te zijn geland. Ze draagt een dunne chiton en een mantel die de wind tegen haar lichaam drukt, zodat de vormen eronder zichtbaar zijn. Es.wikipedia verbindt die behandeling van de stof met de techniek van de „natte draperie” die aan Phidias wordt toegeschreven.

Het monument vierde een zeeoverwinning. Bij de ontdekking dacht men dat het de triomf van Demetrios Poliorketes bij Salamis in 306 v.Chr. herdacht, omdat een vergelijkbare figuur op zijn munten uit de jaren 294 tot 288 v.Chr. staat. De datering die het beeld nu krijgt, begin 2e eeuw v.Chr., maakt een verband met de overwinningen op Antiochos III logischer, volgens es.wikipedia.

Wie heeft de Nike van Samothrace gemaakt en wanneer?

Er is geen zekere maker. Es.wikipedia plaatst het beeld in de school van Rhodos en vermeldt dat sommige experts het met enige waarschijnlijkheid toeschrijven aan Pythokritos van Rhodos. De fiche van het Louvre noemt Rhodos als plaats van vervaardiging, met een vraagteken, en geeft geen maker.

Gegeven	Waarde
Datering	200–175 v.Chr. (Louvre); rond 190 v.Chr. (es.wikipedia)
Materiaal	Marmer van Paros (beeld) en marmer van Lartos (schip en sokkel)
Hoogte van de figuur	2,75 m (es.wikipedia)
Vondst	Samothrace, heiligdom van de Kabiren, 1863
Inventarisnummer	Ma 2369
Plaats	Zaal 703, Palier Samothrace, Denonvleugel, verdieping 1

Waarom heeft de Nike van Samothrace geen hoofd?

Omdat het niet bewaard is gebleven. De fiche van het Louvre somt op wat ontbreekt: het hoofd, de hals, beide armen, de linker- en achterkant van de buste, de rechtervleugel, de rechtervoet, de linkerkuit en -voet en het onderste deel van de stof aan de achterkant. Geen van de geraadpleegde bronnen legt uit wanneer of hoe het hoofd verloren is gegaan.

Wat je nu ziet is niet allemaal origineel. Volgens het Louvre zijn de linkerborst, de zone van de gordel, de achterkant van de buste en de rechtervleugel in gips nagemaakt, en worden de vleugels gedragen door een metalen frame. Bij de laatste restauratie, in 2014, werden twee veerfragmenten en negen fragmenten van de sokkel teruggeplaatst.

Hoe zag de Nike van Samothrace er compleet uit?

Het was een monument, niet alleen een beeld. De figuur stond op de boeg van een marmeren schip dat als voetstuk diende; de sokkel bestaat uit 16 blokken in drie lagen en rust op een onderbouw van 6 platen, volgens het Louvre. De buste en de vleugels werden apart gehouwen en daarna samengevoegd.

Over de armen en het hoofd bestaat geen zekerheid, dus elke reconstructie is hypothetisch. Wat wel bewaard is, is de compositie: de godin die op de boeg landt, met het lichaam licht gedraaid en de kleding wapperend in de wind, volgens es.wikipedia.

Hoe kwam ze in het Louvre?

Ze werd in 1863 ontdekt door Charles Champoiseau, Frans consul en amateurarcheoloog, in het heiligdom van de Kabiren op Samothrace, volgens es.wikipedia. Ze kwam in delen in het museum aan: de fiche van het Louvre vermeldt aanwinsten in 1864, 1879 en 1891. Een van de blokken van de sokkel bleef in Griekenland en staat in het museum van Samothrace.

Haar roem reikte verder dan de antieke kunst. In het Futuristisch Manifest van 1909 schreef Marinetti dat „een racewagen mooier is dan de Nike van Samothrace”, en de kunstenaar Yves Klein maakte een kleine versie in zijn kenmerkende blauw.

Waar staat de Nike van Samothrace in het Louvre?

In zaal 703 van de Denonvleugel, verdieping 1, het trapbordes dat het museum Palier Samothrace noemt, bovenaan een monumentale trap. De Mona Lisa hangt op dezelfde verdieping van de Denonvleugel, in zaal 711, dus je ziet ze allebei op dezelfde route. We zetten het voor je op een rij in de plattegrond van het Louvre.

Een gewoon ticket (€ 22 voor inwoners van de Europese Economische Ruimte, € 32 voor alle anderen, met gereserveerd tijdslot) geeft ook toegang tot de Nike. Het Louvre is open van 09.00 tot 18.00 uur, op woensdag en vrijdag tot 21.00 uur, en op dinsdag gesloten.

Het andere grote Griekse beeld van het museum staat in de Sullyvleugel: lees het verhaal van de Venus van Milo. En voor een volledige lijst van wat je niet mag missen, kijk bij de topstukken van het Louvre of de beroemdste beelden van het museum. Heb je liever dat een gids je langs de Nike, de Mona Lisa en de andere meesterwerken leidt, dan is bij de rondleiding door het Louvre de toegang inbegrepen.